Pod osłoną nieba

Cztery świata strony

Zarówno ogrzewany, jak i nieogrzewany ogród zimowy zintegrowany z bryłą budynku może korzystnie wpływać na jego bilans energetyczny. Wpływ ten zależy jednak od usytuowania „szklanego pokoju” względem stron świata. Powinno ono sprzyjać energooszczędności, a przy tym odpowiadać planowanej funkcji pomieszczenia. Przy wyborze miejsca weźmy także pod uwagę istniejącą bądź planowaną a szybko rosnącą zieleń w otoczeniu domu – szczególnie wysokie drzewa, które mogą znacząco zmienić warunki w oranżerii, zacieniając w przyszłości jej wnętrze. Najintensywniejsze i najdłuższe nasłonecznienie, a zatem największe zyski ciepła poprzez jego pasywne wykorzystanie zapewnia południowa strona budynku. Tak usytuowany ogród zimą będzie „wychwytywał” promienie słoneczne i przekazywał ciepło do sąsiednich pomieszczeń, latem zaś uchroni je przed nadmiernym nagrzaniem. By jednak korzystanie z niego było przyjemnością, a rośliny dobrze się rozwijały, konieczne będzie zainstalowanie efektywnych systemów wentylacji i ochrony przeciwsłonecznej. Podobne warunki zapewni umieszczenie ogrodu przy zachodniej ścianie budynku. Jest to miejsce szczególnie odpowiednie na urządzenie wypełnionej zielenią oranżerii, jednak dobierając rośliny należy pamiętać o znacznym spadku nasłonecznienia w okresie zimowym. Ponieważ słońce od zachodu latem operuje intensywnie aż do późnych godzin wieczornych, pomieszczenie będzie się silnie nagrzewać, w związku z czym zarówno wentylacja, jak i osłony przeciwsłoneczne będą tu niezbędne. Od wschodu najdogodniej będzie usytuować ogród z przeznaczeniem na jadalnię lub pracownię. Ciepłe, słoneczne godziny poranne wielu roślinom zapewnią wystarczającą dawkę światła na cały dzień, zaś począwszy od południa we wnętrzu nie wystawionym na bezpośrednie działanie słońca zapanuje miły klimat i oświetlenie sprzyjające pracy. Najkorzystniejsze warunki oświetleniowe dla działań twórczych (szczególnie plastycznych) zapewni ogród przy ścianie północnej – w pracowni malarza czy grafika równomierne, nieagresywne oświetlenie jest wręcz nieocenione. Oranżeria od północy osłoni też budynek przed atakami najzimniejszych i najgwałtowniejszych w naszym klimacie wiatrów. Takie usytuowanie ogranicza jednak gamę możliwych do hodowania roślin do gatunków cieniolubnych, których jest stosunkowo niewiele. Również wpływ ogrodu na bilans energetyczny budynku będzie w tym przypadku znikomy.

Systemy ogrodów zimowych

Kubatura, proporcje i charakter ogrodu zimowego powinny pasować do gabarytów i stylu budynku. W zakresie kształtów rozwiązania oferowane przez firmy należy raczej traktować jako sugestie lub przykłady możliwości wykonawczych. Wybór form jest niemal nieograniczony, gdyż ogród zimowy to konstrukcja wykonywana z reguły na zamówienie i według indywidualnego projektu, co pozwala doskonale dopasować go zarówno do budynku, jak i do oczekiwanych funkcji. Może stanowić integralną część domu jednorodzinnego (wkomponowaną np. w salon lub jadalnię) lub „dostawione” do niego odrębne pomieszczenie. Najczęściej bywa narożny lub usytuowany wzdłuż budynku , może być jednak również wbudowany w jego wnętrze – będzie wówczas pełnił rolę „studni świetlnej” (to bardzo atrakcyjne rozwiązanie z oczywistych względów musi być uwzględnione już w projekcie architektonicznym). Oranżerie mogą być także wykorzystywane jako łączniki w zabudowie bliźniaczej lub szeregowej , jednak taki układ przesądza o stosunkowo niewielkiej powierzchni ściany wspólnej domu i ogrodu, co przy dużych płaszczyznach przeszkleń znacznie zmniejsza energooszczędność. Przy budynkach piętrowych lub z poddaszem użytkowym warto rozważyć ukształtowanie ogrodu sięgającego górnej kondygnacji; pozwoli to na jej dodatkowe doświetlenie, a także na uprawę wysokich roślin (nawet niewielkich drzew). Możliwym do zrealizowania pomysłem jest także wzniesienie ogrodu dwukondygnacyjnego. Zaletą takiego rozwiązania jest możliwość skomunikowania poprzez oranżerię obu kondygnacji budynku. Największą popularnością cieszą się konstrukcje o dachach pulpitowych (jednospadowych), wielospadowych z elementami altanowymi, mansardowych, a także łukowych i o kształcie wycinka kopuły . Pionowe ściany ogrodu mogą być dowolnie dzielone i kształtowane (największą rozpiętość pomiędzy elementami konstrukcji – do 7 m – uzyskamy wznosząc szkielet budowli z drewna klejonego warstwowo). Dużą swobodę stylistyczną daje również zastosowanie szprosów dzielących oszklone pola . W każdym przypadku istnieje także możliwość zainstalowania otwieranych okien (najlepiej przesuwnych lub rozwierano-uchylnych) oraz drzwi na zewnątrz. Te ostatnie mogą być rozwierane, jednak bardziej godne

Pamiętajmy, by w trakcie budowy całorocznego ogrodu zimowego dopilnować fachowego wykonania izolacji podłogi na gruncie

polecenia są zajmujące niewiele miejsca drzwi przesuwne bądź harmonijkowe, pozwalające otworzyć na otoczenie nawet całą płaszczyznę ściany. Duże możliwości kreowania przestrzeni daje zbudowanie bocznych ścian ogrodu zimowego z dwóch rzędów elementów (górnego i dolnego), które można przesuwać w pionie. Zsunięcie elementów górnych w dół czyni z ogrodu otwarte częściowo od góry patio, chroniąc jednocześnie przebywające w nim osoby przed wiatrem, podniesienie natomiast wszystkich elementów dolnych do góry umożliwia pełną integrację wnętrza z otoczeniem. Decydując się na konkretny system dopilnujmy, by projekt ogrodu uwzględniał nie tylko nasze upodobania, ale i uwarunkowania zewnętrzne – przede wszystkim nasłonecznienie. Jeśli chcemy w pełni wykorzystać akumulacyjne zalety oranżerii, kąt nachylenia jej dachu powinien być dostosowany do kąta padania promieni słonecznych. Im dłużej w ciągu dnia będzie on zbliżony do 90°, tym efektywniejsze będzie nagrzewanie wnętrza. Zagwarantować to mogą jedynie indywidualne obliczenia projektowe.

Z jakich materiałów

Konstrukcja

Szkielet ogrodu zimowego stanowi nie lada wyzwanie dla konstruktorów, tę ażurową przeszkloną budowlę musi bowiem cechować duża wytrzymałość i całkowita odporność na odkształcanie. Na trwałość i stabilność konstrukcji, obok zastosowanych materiałów ma także wpływ jej forma – im mniejszy spadek dachu, tym większe wymogi wytrzymałościowe, związane z obciążeniem zalegającym śniegiem. Producenci ogrodów zimowych oferują szeroki wybór profili konstrukcyjnych z drewna, PVC, aluminium oraz stali. Konstrukcje drewniane są dekoracyjne i przyjemne w dotyku, mają też doskonałe właściwości izolacyjne. Wykonuje się je z drewna impregnowanego ciśnieniowo i klejonego warstwowo, dzięki czemu są bardzo wytrzymałe i odporne na odkształcenia. Zewnętrzne powłoki malarskie – transparentne lub barwiące lakierobejce bądź farby kryjące – zabezpieczają drewno przed działaniem czynników atmosferycznych i pozwalają na uzyskanie dowolnego efektu estetycznego. Z nieocieplonych wielokomorowych profili z PVC, wzmocnionych kształtownikami stalowymi, buduje się ogrody nieogrzewane. Wariant całoroczny wymaga zastosowania profili ocieplanych wkładką termoizolacyjną. Najpopularniejsze są konstrukcje w kolorze białym, jednak dostępne są również profile barwione w masie bądź oklejane folią drewnopodobną lub w dowolnym kolorze z palety RAL. Ich zaletą jest niewielki

Dokładne określenie roli ogrodu zimowego jest bardzo istotne, ponieważ każdej z funkcji odpowiada określona aranżacja wnętrza, której szczegóły niejednokrotnie trzeba przewidzieć już w projekcie oranżerii. Powinniśmy odpowiednio wcześnie zaplanować np. miejsca na duże i ciężkie, trudne do przestawienia donice – musi je ominąć sieć przewodów ogrzewania podłogowego, w przeciwnym razie podlewanie (ze względu na szybkie odparowywanie wody) będzie nieefektywne, a rośliny mogą usychać. W szklanym salonie możemy także urządzić zagony związane bezpośrednio z gruntem, należy jednak pamiętać, że posadzone na nich rośliny będą się znacznie szybciej rozrastały i po pewnym czasie mogą sobie nawzajem przeszkadzać. Zastanówmy się również nad gatunkami; znakomita większość z nich rozwija się dobrze, jeśli w zimie w oranżerii temperatura utrzymuje się w okolicach 20°C, jednak rośliny tropikalne będą potrzebować więcej ciepła. Warto z pewnością umieścić w pomieszczeniu niewielki zbiornik wodny: małą fontannę, kaskadę, sadzawkę czy źródełko. Woda sprzyja relaksowi, pomoże też utrzymać odpowiednią wilgotność powietrza. W takim mini-oczku możemy hodować np. grzybienie, papirusy czy hiacynty wodne. Jeśli zamierzamy wstawić do wnętrza ciężki stół bilardowy lub zbudować w nim kominek, co również jest możliwe, musimy zawczasu zaplanować odpowiednio mocny fundament. Pomyślmy o tym wcześniej…

ciężar – można z nich budować ogrody zimowe na balkonach, będą też najodpowiedniejsze do zabudowy istniejącego tarasu na niewzmocnionym fundamencie. Mankamentem PVC jest możliwość odkształcania pod wpływem wysokiej temperatury. Warto wiedzieć, że wolniej nagrzewają się profile w jasnych kolorach; takie też będą najodpowiedniejsze do budowy oranżerii. Konstrukcje z nieocieplonego aluminium i stali wykazują najniższą izolacyjność cieplną. Różni je waga – profile stalowe są najcięższe, wznoszone z nich ogrody zimowe wymagają zatem wyjątkowo solidnych fundamentów. Konstrukcje aluminiowe z uwagi na możliwość stosowania małych przekrojów pozwalają uzyskać efekt szczególnej lekkości. Obydwa materiały stosowane są z powodzeniem do budowy pomieszczeń nieogrzewanych, a z elementów aluminiowych z przekładkami termoizolacyjnymi można wznosić również komfortowe ogrody ciepłe. Profile mogą być malowane proszkowo na dowolny odcień, aluminium zaś można też pokrywać anodowaną powłoką galwaniczną, uzyskując np. kolor złoty lub srebrny. Na rynku dostępne są także systemy z profili zespolonych, łączące drewno z aluminium lub PVC. Z każdego z wymienionych materiałów można budować konstrukcje łukowe, przy czym szczególnie efektowne są przekrycia wykonane z drewna klejonego.

Przeszklenia

Podobnie jak w każdej budowli, warunki panujące w „szklanym domu” zależą w głównej mierze od własności materiału ściennego – w tym wypadku najczęściej szkła. Szyby ogrodu zimowego muszą sprostać złożonym wymogom: zapewnić odpowiednią termoizolacyjność (nie jest ona konieczna jedynie w przypadku ogrodów nieogrzewanych) i warunki bezpieczeństwa, a przy tym wykazywać wystarczającą wytrzymałość na obciążenia. Ich współczynnik przenikalności cieplnej nie powinien być wyższy niż 1,1 W/(m2•K). Najczęściej stosowane są podwójne lub potrójne termoizolacyjne szyby zespolone, wypełnione gazem szlachetnym. Ich ciepłochronność podnosi wykorzystanie jako szyby wewnętrznej szkła niskoemisyjnego. Z szyb zespolonych powinno być również wykonane zadaszenie oranżerii: górna ze szkła hartowanego, odpornego na uderzenia szyszek, złamanych gałęzi czy gradu, dolna zaś – z powlekanego szkła bezpiecznego, które po stłuczeniu nie rozsypuje się „w drobny mak”. Niektórzy producenci oferują w stałym asortymencie lub na zamówienie przeszklenia samoczyszczące, szyby zespolone z napyloną na wewnętrznej powierzchni jednej z nich powłoką odbijająco-absorbującą (poprawiającą termoizolacyjność) lub też z umieszczoną pomiędzy nimi, napyloną srebrem i tytanem folią odbijającą ciepło, co może mieć uzasadnienie w przypadku oranżerii o wystawie południowej i zachodniej. Konstrukcję ogrodu zimowego można również wypełnić szkłem antywłamaniowym, szybami o podwyższonej dźwiękochłonności, a także – pokrytymi nadrukiem ornamentowym. Rzadziej jako tworzywo wypełniające (zwykle na zadaszenia) stosuje się w ogrodach zimowych przezroczyste płyty z tworzyw sztucznych – akrylowe lub poliwęglanowe, w postaci litej bądź komorowej, zapewniającej lepszą ciepłochronność. Są one lekkie i sprężyste, można je dowolnie kształtować, wykazują także wyższą niż szkło odporność na uderzenia. Ich słabą stroną jest znikoma odporność na ścieranie, która po pewnym czasie może stać się przyczyną zmatowienia powierzchni.

Co tworzy klimat

By w naszym ogrodzie zimowym panowały warunki przyjazne dla ludzi i roślin, musimy mieć możliwość regulacji temperatury i wilgotności powietrza w jego wnętrzu. Jeśli nie planujemy zainstalowania kosztownego systemu klimatyzacji, konieczne będzie zapewnienie skutecznej wentylacji, która pozwoli zapobiec nadmiernemu gromadzeniu się nagrzanego powietrza i wytwarzanej przez roślinność pary wodnej. Dobrym rozwiązaniem są wywiewniki z automatyką, umieszczone w połaci dachu lub w najwyższym punkcie ściany bocznej. Podobnie działają lufciki dachowe, otwierane siłownikami (niekiedy wyposażonym w termostat). Efektywny obieg powietrza w pomieszczeniu zapewniają w powyższych przypadkach otwory nawiewne usytuowane w pobliżu podłogi (wbudowane w dolne elementy przeszklenia). W większych oranżeriach warto wspomóc wentylację grawitacyjną obiegiem wymuszonym. Absolutnym minimum jest przemyślana kombinacja zapewniających optymalne przewietrzanie okien dachowych, otwieranych ręcznie przy pomocy drążka teleskopowego. Kolejnym czynnikiem wpływającym na klimat w oranżerii jest możliwość kontrolowania i ograniczania nasłonecznienia. W ogrodach nieocienionych, usytuowanych od południa i zachodu staje się ona koniecznością, lecz nawet ogród o ekspozycji wschodniej powinien być okresowo zacieniany. Ma to istotne znaczenie dla większości roślin, które mogą się dobrze rozwijać jedynie w warunkach umiarkowanego naświetlenia. Ogród zimowy najczęściej zacienia się od wewnątrz. Pionowe ściany można osłonić zwykłymi żaluzjami (efektownie, szczególnie w zestawieniu z konstrukcją z drewna i bujną zielenią, wyglądają żaluzje drewniane), odpornymi na wilgoć roletami (głównie z tkanin poliestrowych), osłonami z metalizowanej przezroczystej folii, odbijającej promienie słoneczne, a nawet zwykłymi zasłonami (to rozwiązanie najlepiej sprawdzi się w ogrodzie wbudowanym w bryłę budynku). Przeszklony dach skutecznie osłonią rolety lub żaluzje umieszczone w prowadnicach. Sposób zacieniania należy wybrać już zamawiając projekt ogrodu, co pozwoli uniknąć problemów przy montażu elementów mocujących. Znacznie rzadziej wykorzystuje się osłony zewnętrzne: żaluzje, rolety i markizy, chowane w zespolonych z profilami skrzynkach.